Məzmuna keç

İslam haqqında suallar

Müsəlmanlar niyə donuz əti yemirlər?

Müsəlmanlar donuz əti yemirlər, çünki Quran onu açıq şəkildə, dörd ayrı ayədə qadağan edib. Müsəlmanlar üçün bu, hər şeydən əvvəl Allaha itaətdir, sağlamlıq qaydası deyil. Quran bir istisna edir: başqa yeməyi olmayan və yemədiyi təqdirdə zərər görəcək adam onu yeyəndə günahkar sayılmır. Eyni qadağa İbrani Müqəddəs Kitabında da var, buna görə dindar yəhudilər də donuzdan çəkinirlər.

Harezmi tərəfindən · Dərc edilib 30 oktyabr 2026 · Nəzərdən keçirən: Yusuf Aslan, İslam ilahiyyatı üzrə bakalavr

Quran nə deyir

Donuz əti Quranın adını çəkərək qadağan etdiyi az sayda yeməklərdən biridir. Qadağa dörd ayədə, müxtəlif surələrdə və vəhyin müxtəlif dövrlərində gəlir və həmişə eyni əsas maddələrlə yanaşı: özü ölən heyvanın əti, qan, donuz əti və Allahdan başqası üçün kəsilən heyvan.

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ ٱلْمَيْتَةَ وَٱلدَّمَ وَلَحْمَ ٱلْخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ بِهِۦ لِغَيْرِ ٱللَّهِ ۖ فَمَنِ ٱضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍۢ وَلَا عَادٍۢ فَلَآ إِثْمَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌ

“O, sizə yalnız leşi, qanı, donuz ətini və Allahdan başqasının adı çəkilərək kəsilən şeyi haram etmişdir. Lakin kim məcbur qalarsa, onu arzulamadan və həddi aşmadan, ona heç bir günah yoxdur. Allah bağışlayandır, mərhəmətlidir.”

Quran 2:173 (Al-Baqara)

16:115 ayəsi bu siyahını demək olar ki, söz-söz təkrarlayır; 5:3 ayəsi də onu təkrarlayır və boğularaq, döyülərək, yıxılaraq və ya buynuzlanaraq ölən heyvanları əlavə edir. 6:145 ayəsində Quran donuzun özü haqqında qısa təsvir də əlavə edir:

قُل لَّآ أَجِدُ فِى مَآ أُوحِىَ إِلَىَّ مُحَرَّمًا عَلَىٰ طَاعِمٍۢ يَطْعَمُهُۥٓ إِلَّآ أَن يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًۭا مَّسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنزِيرٍۢ فَإِنَّهُۥ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ ٱللَّهِ بِهِۦ ۚ فَمَنِ ٱضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍۢ وَلَا عَادٍۢ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ

“De: Mənə vəhy olunanda yeyən üçün haram buyurulmuş heç nə tapmıram, yalnız leş, axıdılmış qan, donuz əti, çünki o murdardır, yaxud Allahdan başqasının adı çəkilərək itaətsizliklə kəsilən heyvan istisna olmaqla. Lakin kim məcbur qalarsa, onu arzulamadan və həddi aşmadan, onda Rəbbin bağışlayandır, mərhəmətlidir.”

Quran 6:145 (Al-An'aam)

Burada “murdar” kimi tərcümə edilən söz rijsdir (təfsirçilərin çoxu “o” sözünü donuz əti kimi başa düşür), Quran onu çirkli və ya mənəvi baxımdan ləkələyən şeylər üçün işlədir. Ayə hökmü və təsviri verir, lakin tibbi və ya elmi izahat vermir.

Məsələ sağlamlıqdır?

İnsanlar çox vaxt bu qaydanı parazitlərə işarə edərək izah edirlər. Kifayət qədər bişməmiş donuz əti trixinellyoz və donuz lent qurdu kimi xəstəliklər daşıya bilər və bu risklər müasir maldarlıq nəzarəti və ət yoxlanışından əvvəl daha çox idi. Bəzi müsəlman müəlliflər bu məqamları qeyd edirlər.

Lakin sağlamlıq arqumenti müsəlmanların bu qayda üçün göstərdiyi səbəb deyil və İslam hüququ ondan asılı deyil. Quran qadağanı Allahdan gələn əmr kimi təqdim edir və möminə görə məsələ dünyəvi fayda bilinsə də, bilinməsə də onu qəbul etməkdir. Bütün sağlamlıq riskləri aradan qalxsa belə, müsəlman donuz əti yeməyə başlamazdı, necə ki Ramazan orucu əsasən pəhriz deyil.

İstisna: zərurət

Dörd ayənin hamısı zərurət istisnası ilə bitir. Üçündə əlavə olunur ki, adam onu arzulamamalı və həddi aşmamalıdır; 5:3 ayəsi isə günaha meyl etmədən aclıqdan məcbur qalan şəxsdən danışır. Ac qalıb ölmək təhlükəsində olan və ya halal alternativi olmadan real zərərlə üzləşən adam əslində haram olanı yeyə bilər, şərtlə ki, onu həvəslə axtarmasın və ehtiyacından artıq götürməsin. İslam hüququ bu ayələr əsasında ümumi bir prinsip qurub: zərurət haramı mübah edə bilər. Bir çox alim və fətva qurumu alternativ olmadıqda donuzdan alınmış tərkib hissələri olan dərmanlara da eyni əsaslandırmanı tətbiq edir.

Müqəddəs Kitabda eyni qayda

Bu qadağa yalnız İslama məxsus deyil. İbrani Müqəddəs Kitabı donuzu eyni aydınlıqla qadağan edir və dindar yəhudilər bu qaydaya koşer qida qanununun bir hissəsi kimi əməl edirlər:

“Və donuz, dırnağı yarılıb ikiyə bölünsə də, gövşəmir; o sizin üçün murdardır. Onların ətindən yeməyin və leşlərinə toxunmayın; onlar sizin üçün murdardır.”

Levililər 11:7–8 (King James Version-dan tərcümə olunub); həmçinin bax: Qanunun təkrarı 14:8

Xristianların əksəriyyəti donuz əti yeyir, çünki Yeni Əhdin qida qanunlarını ləğv etdiyini başa düşürlər və Mark 7:18–19 (müasir tərcümələrin çoxunda 7:19 bütün yeməklərin təmiz elan edilməsi kimi oxunur) və Həvarilərin işləri 10:13–15-dəki Peterin görüntüsü kimi parçalara istinad edirlər. Müsəlmanlar Qurana əvvəlki qanunun bu hissəsini ləğv edən deyil, təsdiq edən kimi baxırlar.

Müsəlmanların fikir ayrılığı olan məqamlar

Müsəlmanlar donuz əti yeməyin haram olduğuna dair həmfikirdirlər. Əlaqəli bəzi suallarda fikir ayrılığı var:

  • Donuza toxunmaq. Quran yeməyi qadağan edir, toxunmağı yox. İslam hüquq məzhəbləri fərqli yanaşır: şafelər və hənbəlilər onu yeddi dəfə yuyulmalı ağır murdarlıq sayır, hənəfilər adi murdarlıq, malikilər isə diri donuzun ritual baxımdan təmiz olduğunu qəbul edirlər.
  • Donuzdan alınan tərkib hissələri, məsələn bəzi jelatinlər. Bəzi alimlər tamamilə kimyəvi dəyişikliyə uğramış maddənin artıq ilkin maddə olmadığını düşünür; digərləri razı deyil. Bir çox müsəlman ehtiyat tədbiri kimi belə məhsullardan çəkinir və halal sertifikatı axtarır.
  • Donuz əti ilə işləmək, məsələn onu restoranda təqdim etmək. Alimlər fərqli fikirdədir və cavab çox vaxt vəziyyətdən asılıdır.

Müsəlmanlar nə yeyə bilər

Qadağan olunmuş yeməklərin siyahısı qısadır. Quran “təmiz şeylərin” halal olduğunu vurğulayır və müsəlmanlara yəhudilərin və xristianların yeməyini yemək icazəsi verir:

ٱلْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ ٱلطَّيِّبَٰتُ ۖ وَطَعَامُ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ حِلٌّۭ لَّكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّۭ لَّهُمْ ۖ وَٱلْمُحْصَنَٰتُ مِنَ ٱلْمُؤْمِنَٰتِ وَٱلْمُحْصَنَٰتُ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ مِن قَبْلِكُمْ إِذَآ ءَاتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَٰفِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِىٓ أَخْدَانٍۢ ۗ وَمَن يَكْفُرْ بِٱلْإِيمَٰنِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُۥ وَهُوَ فِى ٱلْءَاخِرَةِ مِنَ ٱلْخَٰسِرِينَ

“Bu gün sizə bütün təmiz şeylər halal edildi. Kitab verilənlərin yeməyi sizə halaldır, sizin yeməyiniz də onlara halaldır.”

Quran 5:5 (Al-Maaida)

Alimlər bunu Quranın açıq şəkildə qadağan etdiyi şeyləri, məsələn donuz ətini, istisna edən kimi başa düşür və ətə dair tələbin nə olduğu barədə fərqli fikirdədirlər. Donuzdan başqa, müsəlmanlar qan, kəsilmədən ölmüş heyvanın əti və spirtli içkilərdən çəkinirlər. İslam hüququ heyvanın necə kəsilməsinə dair qaydalar da müəyyən edir və “halal ət” deyəndə adətən bu nəzərdə tutulur.

Tez-tez verilən suallar

Quran donuz ətini harada qadağan edir?

Dörd ayədə: 2:173, 5:3, 6:145 və 16:115. Hər biri donuz ətini leş, qan və Allahdan başqası üçün kəsilmiş heyvanla birlikdə sadalayır.

Başqa heç nə yoxdursa, müsəlman donuz əti yeyə bilərmi?

Bəli. Dörd ayənin hamısı məcbur qalanı bağışlayır (5:3 aclığı qeyd edir), məsələn ac qalıb ölmək təhlükəsində olan adamı, şərtlə ki, o, qəsdən haramı axtarmasın.

Müsəlmanlar donuzdan nifrət edirlərmi?

Xeyr. Qayda donuz ətini yeməyə aiddir, heyvana yox. İslam heyvanlara qarşı qəddarlığı, o cümlədən donuza qarşı qəddarlığı qadağan edir.

Yəhudilər də donuzdan çəkinirlərmi?

Bəli. İbrani Müqəddəs Kitabı donuz ətini Levililər 11:7–8 və Qanunun təkrarı 14:8-də qadağan edir və bu, koşer qanununun bir hissəsidir.

Əlaqəli suallar

Mənbələr

  1. Quran, 2:173, 5:3, 5:5, 6:145 və 16:115.
  2. Müqəddəs Kitab, King James Version: Levililər 11:7–8; Qanunun təkrarı 14:8; Mark 7:18–19; Həvarilərin işləri 10:13–15.
  3. Centers for Disease Control and Prevention, “Trichinellosis”.
  4. Mohammad Hashim Kamali, The Parameters of Halal and Haram in Shariah and the Halal Industry, International Institute of Islamic Thought (IIIT), ISBN 978-1-56564-555-4.

Quran tərcümələri Harezmi tərəfindən ərəb mətninin mənasının öz tərcüməsidir. İncildən sitatlar King James Version (ictimai mülkiyyət) əsasında tərcümə edilmişdir. Quranın ərəbcə mətni: Tanzil Layihəsi (tanzil.net).

Bu məqalə ingiliscə orijinalın tərcüməsidir: Why don't Muslims eat pork?

Səhv gördünüz?

Səhvi bildir

Bu səhifədə yanlış və ya aydın olmayan bir şey varsa, bizə bildirin. Hər bildirişi orijinal mənbə ilə yoxlayırıq.

Dini inancınız, sağlamlığınız və ya siyasi görüşləriniz kimi həssas məlumatları bölüşməyiniz tələb olunmur. Zəhmət olmasa, yalnız sizə cavab verməyimiz üçün lazım olanı yazın.